Bosbrand- en droogterisico in wijngaarden

Bosbranden in Frankrijk zijn een dringende operationele factor geworden voor wijngaarden in Europese wijnregio's. In juli 2026 onderstreepten bosbranden in Bordeaux de druk op de grootste wijnstreek van Frankrijk, waar telers te kampen hebben met ernstige droogte, herhaalde hittegolven en een van de vroegste oogsten ooit gemeten (1). 

Telers gaven aan dat de branden geen directe bedreiging vormden voor de wijngaarden van Bordeaux. In Margaux bleven de wijnstokken ongedeerd en de algemeen directeur van Château Palmer verwachtte niet dat de branden daar de wijnkwaliteit zouden beïnvloeden. Bijna twee maanden van droogte en herhaalde hittegolven hadden de stress op de wijnstokken niettemin vergroot, en veel châteaux beschikten niet over voldoende water om hun volledige wijngaard te irrigeren (1).

Voor wijnproducenten is de operationele vraag hoe vroeg klimaatstress kan worden gedetecteerd en aangepakt. Teledetectie, gecombineerd met sensoren in het veld, kan veranderingen in de toestand van het bladerdek en het bodemvocht aan het licht brengen die bepalend zijn voor irrigatiebeslissingen. Het beoordelen van de blootstelling aan bosbranden vereist bovendien lokale informatie over brandgevaar en planning ter plaatse. 

Wat houdt het risico op bosbranden en droogte in bij wijngaardbeheer? 

Het risico op bosbranden en droogte beschrijft de gecombineerde blootstelling van een wijngaard aan branden en langdurige waterschaarschte. 

Deze twee factoren zijn met elkaar verbonden. Langdurige droogte droogt de bodem, vegetatie en het omliggende bosgebied uit, wat de stress op de wijnstokken vergroot en de kans vergroot dat vuur overslaat naar percelen, meestal vanuit aangrenzend bos- en struikgewas. 

In de praktijk beoordelen wijngaardbeheerders dit risico op verschillende niveaus: 

• Beschikbaarheid van water in de bodem en de reserves die toegankelijk zijn voor de wortels van de wijnstokken

• Droogte van de vegetatie op en rond het landgoed 

• Nabijheid van brandgevaarlijk bos- of struikgewas 

• Blootstelling aan rook tussen de veraison (kleurverandering) en de oogst, de periode waarin de druiven het meest gevoelig zijn voor rookbederf (2) 

Door deze variabelen te begrijpen, kunnen producenten prioriteit geven aan de percelen die als eerste interventie nodig hebben. 

Waarom zijn wijngaarden steeds kwetsbaarder voor bosbranden en droogte? 

Langere droge periodes en herhaalde hittegolven verminderen het vocht dat in de bodem is opgeslagen en laten omliggende vegetatie droog achter. Verschillende factoren vergroten deze blootstelling:

• Jonge wijnstokken, waarvan de wortels nog niet diep genoeg reiken om ondergronds vocht te bereiken, behoren tot de eerste die lijden onder droogte in de omstandigheden van Bordeaux zoals gerapporteerd in 2026 (1). 

• Beperkte watertoegang beperkt de irrigatiemogelijkheden. Veel châteaux in Bordeaux hebben niet genoeg water om hun volledige wijngaard te irrigeren, waardoor het beschikbare water moet worden toegewezen aan de percelen onder de zwaarste stress waar irrigatie is toegestaan (1). 

• Rook van nabijgelegen branden kan druiven aantasten. Druiven zijn het meest gevoelig voor de opname van vluchtige fenolen uit rook tussen de veraison en de oogst, en deze blootstelling kan overgedragen worden op de wijn (2). 

• Vroegere oogsten verkleinen de tijdspanne waarin producenten kunnen reageren. Het resultaat is een kleinere foutmarge, waarbij een late detectie van stress de opbrengst of kwaliteit kan verminderen. 

Hoe detecteert teledetectie vroege waarschuwingssignalen in wijngaarden? 

Teledetectie maakt gebruik van satelliet- en luchtbeelden om veranderingen in de toestand van het bladerdek waar te nemen die met het blote oog moeilijk te zien zijn. Sensoren in het veld vullen dit aan door bodemcondities rechtstreeks te meten. Samen bieden ze producenten frequente waarnemingen over het hele landgoed, in plaats van periodieke inspectierondes. 

De resolutie bepaalt de grenzen van de satellietlaag. Sentinel-2-beelden worden verkregen met een resolutie van 10 tot 20 meter en een herhaaltijd van ongeveer vijf dagen. Een collegiaal getoetst onderzoek wees uit dat deze resolutie analyses binnen percelen beperkt, met name voor kleine percelen of percelen met complexe grenzen (3). Satellietsignalen worden daarom geïnterpreteerd als trends op perceelniveau en vervolgens bevestigd met metingen in het veld. 

Monitoren van vochtgehaltes in bodem en bladerdek 

Het bodemvocht wordt rechtstreeks gemeten door sondes in het veld op specifieke dieptes. Satellietgebaseerde indices meten geen water in de wortelzone. Ze tonen hoe het bladerdek in de loop van de tijd reageert, bijvoorbeeld door veranderingen in bladoppervlak en groeikracht, wat een indicatie geeft van de waterstatus van de wijnstok. 

Wanneer het bodemvocht onder een drempelwaarde zakt die is gekalibreerd op bodemtype, onderstam en groeifase, kunnen beheerders de beperkte irrigatie richten op de percelen die dit het meeste nodig hebben, in plaats van het water gelijkmatig te verdelen. 

Vegetatiestress volgen met satellietbeelden 

Vegetatie-indices die zijn afgeleid van multispectrale beelden volgen de groeikracht van het bladerdek en het chlorophyll-gerelateerde signaal. Bij watertekort sluiten wijnstokken hun huidmondjes om waterverlies te beperken, en aanhoudend tekort vermindert later het bladoppervlak en de groenheid. Indices registreren deze veranderingen in het bladerdek, in sommige omstandigheden zelfs voordat de symptomen zichtbaar zijn. De doorlooptijd varieert per index, ras en dichtheid van het bladerdek. 

Deze waarnemingen kunnen producenten aanzetten om de omstandigheden in het veld te verifiëren en in te grijpen zolang er nog opties zijn.

Brandgevaarlijke gebieden rondom wijngaarden beoordelen 

Het in kaart brengen van de brandstofvochtigheid en droogte op een landgoed en de omgeving daarvan geeft aan waar de vegetatie het meest ontvlambaar is geworden. Door droogtegegevens van de vegetatie te combineren met terrein- en windblootstelling, kunnen beheerders zones met een hoger risico identificeren, prioriteit geven aan het onderhoud van brandgangen en coördineren met lokale autoriteiten voordat een brand uitbreekt. 

Openbare informatie over brandgevaar, lokale weersomstandigheden, vegetatie rond het landgoed en beoordelingen ter plaatse kunnen beheerders helpen de blootstelling aan brand te evalueren en preventieve maatregelen te plannen met de relevante autoriteiten. Er moet worden opgemerkt dat bodemsensoren en indices van het bladerdek op zichzelf geen brandwaarschuwingssysteem vormen (4). 

Wat zijn de economische risico's van bosbranden en droogte voor wijnproducenten? 

De financiële risico's reiken veel verder dan één enkele beschadigde oogst. Bosbranden en droogte beïnvloeden het volume, de kwaliteit en de activawaarde op de lange termijn. 

Belangrijke economische risico's zijn onder meer: 

• Verminderde opbrengsten wanneer hitte en waterschaarschte de ontwikkeling van de druiven beperken

• Kwaliteitsverlies, inclusief mogelijke rookschade tijdens de rijping 

• Hogere operationele kosten door noodirrigatie, arbeid en brandbestrijding

• Langdurige schade aan de gezondheid van de wijnstokken en de infrastructuur van het landgoed 

Voor producenten die al te maken hebben met een dalende consumptie, een zwakkere exportvraag en overaanbod, vergroten deze risico's de bestaande druk op de marges (1). 

Veelgestelde vragen over het risico op bosbranden en droogte in wijngaarden 

Welke invloed hebben bosbranden in Bordeaux op wijngaarden?

Bosbranden in Bordeaux zetten wijngaarden onder drie soorten druk. Directe brandschade is mogelijk nabij de dennenbossen rond sommige appellations, maar dit is beperkt gebleven: de branden van 2022 bereikten de wijnstokken niet. Rook is het minder zichtbare risico. De bessen nemen rookverbindingen op; druiven zijn het meest gevoelig vanaf ongeveer zeven dagen na de veraison, en het effect kan overgedragen worden op de uiteindelijke wijn (2) (5). Droogte voegt een extra stressfactor toe, omdat watertekort de rijping vertraagt, terwijl irrigatie standaard verboden is in Bordeaux-appellations en alleen met speciale toestemming is toegestaan. 

Kan teledetectie het risico op bosbranden voorspellen voordat het gebeurt? 

Teledetectie voorspelt de ontbranding zelf niet. Het identificeert de omstandigheden die brand waarschijnlijker maken, in combinatie met weer- en brandstofinformatie. Door de droogte van de vegetatie en vochttekorten in kaart te brengen, signaleert het zones met een hoger risico, zodat producenten en autoriteiten passende maatregelen kunnen nemen. Producenten moeten lokale richtlijnen voor brandgevaar en beoordelingen ter plaatse gebruiken voor preventieve planning (4). 

Welke invloed heeft droogtestress op de kwaliteit en opbrengst van druiven? 

Ernstige droogtestress beperkt het beschikbare water voor de ontwikkeling van de bessen, wat de besgrootte en de totale opbrengst kan verminderen. Aanhoudende ernstige stress kan ook de suikerophoping vertragen en de zuurbalans veranderen, wat de uiteindelijke kwaliteit van de wijn beïnvloedt. 

Een matig, beheerd watertekort is een erkende praktijk in sommige wijngaarden en verschilt van ernstige stress. Het doel is om de stress binnen een streefbereik te houden, niet om deze volledig te elimineren. Vroege detectie stelt producenten in staat om het beperkte water te richten op de plaatsen waar het de meeste waarde oplevert. 

Welke satellietgegevens zijn geschikt voor het monitoren van wijngaarden? 

Het monitoren van wijngaarden is doorgaans gebaseerd op multispectrale satellietbeelden, zoals Copernicus Sentinel-2, waarvan vegetatie-indices worden afgeleid, gecombineerd met metingen van het bodemvocht

door sensoren in het veld. Satellietdekking biedt trends over het hele landgoed met een resolutie van 10 tot 20 meter. Veldstations bieden directe, puntgebaseerde bodemmetingen op de locaties waar ze zijn geïnstalleerd. Een gecombineerde aanpak compenseert de beperkingen van elke afzonderlijke bron. 

Bouwen aan weerbaarheid van wijngaarden met de monitoringinfrastructuur van Doktar 

Het risico op bosbranden en droogte is een terugkerende operationele factor voor wijngaarden in regio's die te maken hebben met hittegolven en langdurige droogte, zoals het seizoen 2026 nabij Bordeaux liet zien. Het beheer ervan hangt af van vroegtijdig, meetbaar inzicht in bodemvocht, de toestand van het bladerdek en afzonderlijk beoordeelde blootstelling aan brand, zodat het schaarse water en de middelen de percelen bereiken die dit het eerst nodig hebben. 

Effectief risicobeheer combineert: 

• Continue bodem- en klimaatmonitoring op representatieve punten in representatieve locaties  

• Waarschuwingen op basis van drempelwaarden die een dalend bodemvocht signaleren voordat stress zichtbaar wordt in het bladerdek 

• Gerichte irrigatie op basis van gemeten bodemvocht en de waterbehoefte van het gewas, daar waar irrigatie is toegestaan 

• Vastlegging van veldomstandigheden en beheersbeslissingen 

Doktar maakt deze omslag mogelijk door veldomstandigheden om te zetten in bruikbare inzichten. Doktar’s FieldStation is een landbouwsensorstation dat het bodemvocht en de bodemtemperatuur meet met sensoren in de bodem, samen met de luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid, en metingen en waarschuwingen voor een laag bodemvocht doorstuurt naar de Doktar App. Deze metingen vormen de basis voor vroegtijdige waarschuwingen bij een dalend bodemvocht en voor gerichte irrigatiebeslissingen. 

Neem contact op met Doktar om te bespreken hoe bodem- en klimaatmonitoring de beslissingen over het waterbeheer in uw wijngaard kunnen ondersteunen binnen uw voorbereidingsplan voor droogte en bosbranden. 

Referentie(s): 

1. FRANCE 24 & Reuters. (2026, July 28). Bad news for Bordeaux: France's celebrated  wine industry faces wake-up call over wildfires. FRANCE 24. https://www.france24.com/en/france/20260728-bad-news-for-bordeaux-france-s celebrated-wine-industry-faces-wake-up-call-over-wildfires 

2. Krstic, M. P., Johnson, D. L., & Herderich, M. J. (2015). Review of smoke taint in  wine: Smoke-derived volatile phenols and their glycosidic metabolites in grapes and  vines as biomarkers for smoke exposure and their role in the sensory perception of  smoke taint. Australian Journal of Grape and Wine Research, 21(S1), 537-553.  https://doi.org/10.1111/ajgw.12183 

3. Devaux, N., Crestey, T., Leroux, C., & Tisseyre, B. (2019). Potential of Sentinel-2  satellite images to monitor vine fields grown at a territorial scale. OENO One, 53(1).  https://doi.org/10.20870/oeno-one.2019.53.1.2293 

4. Di Giuseppe, F. (2023). ECMWF pioneers the use of remote observations in fire  forecasting. European Centre for Medium-Range Weather Forecasts. https://www.ecmwf.int/en/newsletter/175/news/ecmwf-pioneers-use-remote observations-fire-forecasting

5. Kennison, K. R., Wilkinson, K. L., Pollnitz, A. P., Williams, H. G., & Gibberd, M. R. (2009). Effect of timing and duration of grapevine exposure to smoke on the composition and sensory properties of wine. Australian Journal of Grape and Wine Research, 15(3), 228–237. https://doi.org/10.1111/j.1755-0238.2009.0005